>>>  Laatst gewijzigd: 14 mei 2019  
Ik

Woorden en Beelden

Filosofie en de waan van de dag

Start Glossen Weblog Boeken Denkwerk

Filosofie

Citaat

"En zolang ik adem en er toe in staat ben, zal ik nimmer ophouden met filosoferen, met u aan te sporen, met ieder van u, die ik op mijn weg aantref, terecht te wijzen."
Plato
Apologie
[Editie Xavier de Win, deel 1 / p.243]

Filosofie: Mijn kernprobleem

Wat me vanaf jongs af aan 'dwars zit' is het probleem dat mensen er over allerlei kwesties verschillende standpunten op na houden. Nee, ik zeg het verkeerd. Ik bedoel: dat er geen manier lijkt te bestaan om te onderscheiden tussen 'goede' en 'verkeerde' standpunten over die kwesties.

Vandaag de dag mag iedereen maar alles 'vinden' en wordt gedaan of elke opvatting even belangrijk is. Maar dat laatste is gewoon niet zo. Dat postmoderne relativisme maakt mensen denklui en veel standpunten kunnen wat mij betreft absoluut (!) niet door de beugel. Ik zoek naar manieren om hard te maken dat bepaalde opvattingen beter zijn dan andere. Maar ik ben me er zeer van bewust hoe moeilijk en zelfs gevaarlijk dat is.

Want van de andere kant heb ik ook een grote hekel aan vanzelfsprekendheden, aan dogma's, aan standpunten waarover niet meer nagedacht en gepraat mag worden en waarvan de mensen die ze hebben vinden dat we ze maar moeten geloven. Ook dat maakt denklui.

Een oud probleem

Het is niets nieuws, eigenlijk. Socrates had dat probleem zo'n 2500 jaar geleden ook al. Het onderscheid tussen 'ware kennis' en 'meningen', het onderscheid tussen wat 'absoluut goed' en 'absoluut verkeerd' handelen is, het onderscheid tussen 'mooi' en lelijk', tussen 'waarachtig' en 'onwaarachtig', het heeft filosofen altijd bezig gehouden.

Natuurlijk kunnen we niet meer zo denken als Socrates en Plato deden, de inzichten zijn gegroeid, de tijden zijn veranderd. Maar het probleem van 'veelheid' en 'eenheid' is alleen maar groter geworden. We leven nu in een samenleving die multicultureel is, de 'global village' herbergt mensen met alle mogelijke achtergronden, en de vele media brengen alle standpunten de huiskamer binnen. Dat beeld van diversiteit maakt onzeker. Mensen krijgen steeds te horen dat diversiteit een onvermijdelijk gegeven is. Dus klampen ze zich vast aan schijnzekerheden, aan religieuze en andere dogma's, aan bijgeloof en illusies. Ironisch: het ene dogma roept het andere op.

De kunst is daarom om het ondoordachte relativisme te bestrijden zonder in dogma's te vervallen, of andersom: de dogma's te bestrijden zonder in een zinloos relativisme te vervallen. Mensen worden denk ik pas volwassen wanneer ze een rationaliteit leren opbrengen die onzekerheden accepteert zonder het streven naar eenheid tussen mensen te grabbel te gooien. Er is geen samenleving mogelijk wanneer mensen leven vanuit dogma's en er is ook geen samenleving mogelijk wanneer mensen elke opvatting even acceptabel vinden. De enige weg is de moeilijke weg.

Start  ||   Glossen  ||   Weblog  ||   Boeken  ||   Denkwerk