>>>  Laatst gewijzigd: 22 mei 2019  
Ik

Woorden en Beelden

Filosofie en de waan van de dag

Start Glossen Weblog Boeken Denkwerk

Inleidingen

Inleidingen: Filosofische activiteiten

Voor wie niet op de hoogte is nog even snel een overzicht. Een filosoof kan blijkbaar op zijn of haar eigen manier nadenken over alle mogelijke onderdelen van de werkelijkheid; en al naar gelang het onderdeel dat overdacht wordt, kan er een filosofisch specialisme ontstaan.

Zo denken filosofen van oudsher na over hoe we kennis kunnen verwerven van de werkelijkheid [= kennistheorie], over hoe taal daar een rol in speelt [= taalfilosofie], en hoe we bijvoorbeeld van bestaande kennis door kunnen redeneren naar nieuwe inzichten [= logica].

Men kan zich echter ook - zoals in de esthetica of kunstfilosofie gebeurt - afvragen, wanneer iemand iets mooi of lelijk vindt, en of er een bepaalde constantheid in dit soort waarderingen aanwezig is en waar die constantheid dan wel vandaan komt.

Hetzelfde doet een filosoof in de ethiek met waarderingen van menselijke handelingen. Wanneer is een handeling goed te noemen? Waar halen we onze waarden en normen vandaan? Zijn bepaalde handelingen absoluut goed en andere absoluut slecht, zijn dus bepaalde normen voor iedereen en altijd en overal geldig, of hangt dat af van de tijd en de cultuur waarin mensen leven?

In de sociale filosofie vraagt men zich af, wanneer een maatschappelijke ordening rechtvaardig te noemen valt, wat voor wegen er zijn om die rechtvaardige maatschappij te bereiken, of zo'n maatschappij wel bereikt kán worden, en zo voort.

Wat uit kan lopen op cultuurfilosofie, d.w.z.: op een nog bredere bezinning, bijvoorbeeld over de vraag of heel de wetenschappelijk-technische overheersing van de werkelijkheid zoals die in de westerse samenleving voorkomt, de mensen niet van zichzelf vervreemdt.

En omdat de mens zelf een onderdeel van de werkelijkheid is, kan hij ook over zichzelf nadenken. Men doet dat in de filosofische antropologie. Een probleem daar zou de genoemde vervreemding kunnen zijn. Want als je zegt dat mensen van zichzelf vervreemden, waar vervreemden ze dan van? Wat hoort dan wezenlijk tot het zichzelf zijn van mensen? Vrijheid of gebondenheid? Verstandelijk of emotioneel leven? Passieve contemplatie of actief zijn?

Een filosoof kan eveneens nadenken over de wetenschap. Zo bestaan er filosofieën van de diverse wetenschappen: filosofie van de natuurwetenschappen, filosofie van de menswetenschappen of sociale wetenschappen, filosofie van de economie, filosofie van het recht, filosofie van de wiskunde enz. Daarin worden de begrippen en methoden van de afzonderlijke wetenschappen onderzocht. Dat gebeurt vooral wanneer een bepaalde wetenschap in een crisis geraakt, d.w.z.: wanneer de begrippen en methoden die een wetenschap hanteert, niet meer adequaat genoeg zijn om een steeds complexer deel van de werkelijkheid te beschrijven en te verklaren; of wanneer nieuwe begrippen en methoden die werkelijkheid beter kunnen beschrijven en verklaren. Het woord 'grondslagenonderzoek' wil dan wel eens opduiken.

Maar het is evengoed mogelijk over wetenschap in het algemeen na te denken. Dat gebeurt in de wetenschapsfilosofie. Omdat wetenschap erg veel omvat, zijn hier filosofische deeldisciplines ontstaan. Een gedeelte van de taalfilosofie houdt zich bezig met de functie van wetenschappelijke termen binnen een wetenschappelijke verklaring van verschijnselen. De methodologie bekijkt de structuur van wetenschappelijke verklaringen zelf en de manier waarop beweringen het best waargemaakt kunnen worden. Terwijl in de logica onderzocht wordt, wanneer redeneringen geldig zijn en hoe men d.m.v. kunsttalen aan wetenschappelijke theorieën de gewenste precisie zou kunnen geven.

Start  ||   Glossen  ||   Weblog  ||   Boeken  ||   Denkwerk