>>>  Laatst gewijzigd: 9 april 2019  
Ik

Woorden en Beelden

Filosofie en de waan van de dag

Start Glossen Weblog Boeken Denkwerk

Oz' Een verhaal van liefde en duisternis

(23 juni 2007)

Voorkant Amos OzHet is nooit te laat om een goed schrijver te leren kennen. Amos Oz is een Israëlisch schrijver / journalist en bovendien hoogleraar literatuur. Een man van boeken en van taal en van filosofie, dat moest me wel aanspreken. Zijn voorouders kwamen uit Joodse families in Oost-Europa, die uiteindelijk noodgedwongen emigreerden naar het latere Israël.

Oz zelf werd in Jerusalem geboren in 1939. Een gezin waarin boeken centraal stonden. Zijn moeder overleed toen hij twaalf was, zelf vertrok hij naar de kibboets toen hij 15 was.

Het boek Een verhaal van liefde en duisternis is in feite een verwerking van heel die familiegeschiedenis, het leven in Oost-Europa, de vervolgingen, het Zionisme, de emigraties naar wat later Israël werd, het leven in Jerusalem, gebeurtenissen in de familie, het gezinsleven, de dood van zijn moeder, de kibboets, de politieke stromingen, en de kwestie Israël - Palestina.

Oz weet zo beeldend te schrijven dat ik de verschillende kamers en situatie levendig voor me zie. Hij schrijft een heldere taal, met lange associatieve zinnen. Een voorbeeld (waarin zijn tante aan het woord is):

"Soms zie ik op de televisie, en soms zelfs hier, vanaf het balkon, hoe jonge stel­len na een werkdag alles samen doen: de was doen, de was ophangen, luiers verschonen, koken, één keer hoorde ik bij de kruidenier een jonge jongen zelfs zeggen dat hij en zijn vrouw morgen naar het ziekenhuis gingen - zo zei hij het: wij gaan - voor een vruchtwateronderzoek. Toen ik dat hoorde, kreeg ik een brok in mijn keel: zou de wereld dan toch een beetje veranderen?

Het kwaad is heus nog niet verdwenen, niet in de politiek, niet tussen reli­gies en volken en sociale klassen, maar misschien wel een beetje tussen man en vrouw? In jonge gezinnen? Of misschien houd ik mezelf voor de gek. Mis­schien is het allemaal maar toneelspel, en gedraagt de wereld zich feitelijk net als anders: de poes zoogt de jonge katjes, en meneer de Gelaarsde Kat likt zichzelf, draait zijn snor op en jaagt pleziertjes na op de binnenplaats."

Ik houd daar van. Ik stroom mee met deze zinnen, met Oz' gevoelens en gedachten. Ik herken zo veel en het is mooi. Met name heb ik ook bewondering voor de manier waarop Oz de liefde en de duisternis weet samen te brengen. Zoals waar hij beschrijft hoe vervolging en onderdrukking doorwerken in een Joodse gezin, een Joodse opvoeding en in het samenleven met anderen. Ik denk dat iedereen die deel uit maakt van een onderdrukte groep zal herkennen wat hier gebeurt. Weer vanuit het perspectief van de tante:

"De angst die heerste in elk Joods huis, de angst waar men bijna nooit over sprak, die we alleen indirect kregen toegediend, als gif, druppelsgewijs, dat was de vreselijke angst dat we misschien inderdaad niet netjes genoeg waren, dat we misschien inderdaad te luidruchtig en te opdringerig waren, te uitgekookt en op geld belust. Misschien hadden we inderdaad geen goede manieren. Er bestond een dodelijke angst, de angst dat we godverhoede een slechte indruk op de gojiem zouden maken, en dat ze dan boos op ons zouden worden en ons weer vreselijke dingen zouden aandoen waar je maar beter helemaal niet aan kon denken.

Duizend keer kreeg elk Joods kind in het hoofd geramd dat je je netjes en beleefd moest gedragen tegenover hen, ook als zij ruw of dronken waren, dat je hen nooit boos mocht maken, nooit in discussie moest gaan met een goj of moest marchanderen, je mocht hen niet irriteren, je mocht je nergens op laten voorstaan, en je moest enkel en alleen maar rustig en met een glim­lach tegen hen praten, zodat ze ons niet luidruchtig zouden noemen, en altijd mooi en correct Pools spreken, zodat ze niet zouden zeggen dat we hun taal bezoedelden, maar we mochten ook geen te verheven Pools spreken, zodat ze niet zouden zeggen dat we ons te veel verbeeldden, en we moesten zorgen dat ze niet zouden zeggen dat we te inhalig waren, en dat we godverhoede vlekken op onze rok hadden. Kortom, we moesten heel erg ons best doen om een heel goede indruk op hen te maken, en geen enkel kind mocht die goede indruk bederven, want één enkel kind dat zijn haar niet goed gewassen had en luizen meebracht, kon het hele Joodse volk een slechte naam bezorgen. Ze konden ons toch al niet uitstaan en de hemel mocht verhoeden dat we hun nog meer reden gaven om ons niet uit te staan."

Het is een dik boek, Oz gebruikt veel woorden, maar ze maken dat je veel meer begrijpt van de Joodse identiteit, van het Zionisme, van het ontstaan van de staat Israël, van het probleem Israël - Palestina. Dat alleen al maakt dit boek zo waardevol. En als je er gevoelig voor bent, kun je ook genieten van die hele wereld van boeken, het lezen, het studeren, het samenvatten, het er over vertellen, het zelf schrijven. Inspirerend vind ik het.


Amos Oz Een verhaal van liefde en duisternis (oorspronkelijke titel: Sipoer al ahava wechosjech; vertaling door Hilde Pach). Oorsponkelijk verschenen in 2002. De Nederlandse vertaling verscheen in 2005 bij Ulysses / De Bezige Bij in Amsterdam. ISBN90 234 2210 4.

Start  ||   Glossen  ||   Weblog  ||   Boeken  ||   Denkwerk