>>> Laatst gewijzigd: 9 april 2019  
Ik

Woorden en Beelden

Filosofie en de waan van de dag

Start Glossen Weblog Boeken Denkwerk

Liefde en geloof als monocultuur

(9 april 2019)

Er wordt over niets zo veel gepraat als over geloof en over liefde. Vrijwel alle films, alle romans, alle liedjes, alle gedichten gaan over liefde. De rest gaat vrijwel helemaal over spirituele en irrationele zaken, geloof en bijgeloof.

En daarmee hebben we een probleem, want over geloof en liefde wordt gepraat in een taal vol vaagheden, een taal die verwijst naar allerlei onzichtbare en voor anderen totaal oncontroleerbare gevoelens.

Monocultuur

Zowel geloof als liefde gaan uit van exclusiviteit. Je mag alleen in die ene god geloven, je mag alleen van die ene man of vrouw houden. Monotheïsme en monogamie, zeg maar. Het zijn monoculturen die niet vol te houden zijn, zo blijkt. Mensen veranderen eindeloos vaak van geloof in goden en als de ene relatie mislukt houden ze ineens zonder problemen van een ander. Het leven is onzeker. Geloof en liefde moeten zekerheid bieden. Maar het leven is altijd sterker.

Woonboot

Geloof is wat dat betreft minder frustrerend dan liefde. Die god waarin je gelooft loopt niet weg, die heb je immers zelf verzonnen. De mensen van wie je houdt kunnen wel weglopen en je kunt hun gevoelsleven niet sturen. Geloof is zekerder dan liefde.

Wat weer wel hetzelfde is: wanneer de zekerheid van geloof of liefde doorbroken wordt, wanneer er andere goden blijken te zijn, wanneer er andere liefdes blijken te zijn, komt 'het slechtste' in mensen naar boven: agressie, woede, jaloezie, afgunst, zelfmedelijden, verdriet, zelfdestructie.

Monoculturen verdragen geen relativering. Die andere goden moeten wel minderwaardig zijn en de mensen die er in geloven mag je zonder meer over de kling jagen, maakt niet uit of het mannen, vrouwen of kinderen zijn. En die andere geliefde is natuurlijk niets vergeleken met jou, niemand houdt zo veel van hem of haar als jij, en iedereen die anders pretendeert mag je natuurlijk in elkaar slaan of de haren uit het hoofd trekken of zo.

Alleen is geloof vaak georganiseerd en liefde niet. Met dat georganiseerde geloof kun je duizenden mensen tegelijkertijd over de kling jagen. Met liefde gaat dat allemaal wat kleinschaliger: je moordt je eigen of een anders gezin uit, je schakelt je concurrent uit, of anders wel je geliefde zodat niemand anders plezier kan hebben van hem of haar.

Taboes en leugens

Geloof en liefde staan allebei vijandig tegenover genieten, tegenover seks bijvoorbeeld. Van geloof accepteren mensen die stelling in grote lijnen wel. Maar liefde was er toch juist om seks te rechtvaardigen? Welnee. Geloof en liefde, allebei zijn ze gericht op opoffering van je diepste gevoelens, allebei houden ze alle mogelijke taboes rondom lijfelijkheid in stand om de monocultuur overeind te houden. Maagdelijkheid, huwelijk, de gesloten gordijnen, de vuile was die je niet buiten hangt, de schaamte voor naaktheid, en zo verder. En daarmee komt noodzakelijk naar voren: het in stand houden van de illusie, het verdraaien van de waarheid.

Geloof is altijd al heel goed geweest in het verdraaien van de waarheid. Natuurlijk is jouw god superieur. Wanneer iemand opmerkt dat die almachtige god toestaat dat jonge kinderen dood gaan van de honger of zo, dan weet een gelovige het wel zo te draaien dat dat de schuld is van mensen zelf. God heeft ons onze eigen verantwoordelijkheid gegeven, zeggen ze dan, en mensen maken er een puinhoop van.

Ingang Vondelpark op een mooie zonnige dag

God is er alleen als er een feestje is. Als we blij en tevreden zijn, als we zelf iets prachtigs tot stand gebracht hebben, dan moeten we de goden dankbaar zijn voor wat we 'gekregen' hebben. Als we in de put zitten en de ellende niet te overzien is, dan is dat onze eigen schuld. God is er nooit als je hem nodig hebt. Wanneer de bommen ontploffen en de armoede toeslaat heb je dat aan jezelf te danken en moet je het zelf maar uitzoeken.

Het is niet veel anders met de liefde. Mensen putten zich uit in hun beschrijvingen van hoe speciaal die ene is. Andere mensen voelen zich altijd ongemakkelijk bij het aanhoren van dat soort verklaringen, want ze zien dat speciale niet. Logisch, want zij houden niet van die persoon, zegt iemand dan. En zo heb je natuurlijk altijd gelijk. Natuurlijk herhaalt het spelletje zich bij de volgende liefde. Uiteraard hield je niet van de vorige persoon, niet echt, je houdt van deze persoon, dit is die ene. En de volgende is ook weer die ene.

Ik hou van jou

Wat is houden van meer dan iemand binnen een beperkte kring van mensen tegenkomen die je aantrekkelijk vindt, met wie je kunt uitwisselen, met wie je intiem kunt zijn, met wie je je veilig kunt voelen, zeker kunt zijn. Hoe is toch mogelijk dat mensen die nog nooit een relatie gehad hebben zo stellig beweren dat deze man, deze vrouw de liefde van hun leven is?

Het erotische spel - wat overigens weer niet zo veel te maken heeft met seks - is altijd weer leuk om te doen en om te zien: sjansen, flirten, verleiden, aanraken, opgewonden raken, van elkaar genieten, ontspannen. Het is ook leuk wanneer mensen het qua persoonlijkheid met elkaar kunnen vinden en met elkaar over alledaagse dingen kunnen praten en zich veilig kunnen voelen bij elkaar. Ik heb er niets tegen. Het is nog leuker - maar bijzonder zeldzaam - wanneer het in een relatie zo is dat er werkelijk diepgaande gesprekken gevoerd worden over van alles in de wereld, gewoon door vragen te stellen aan elkaar, nieuwsgierig te zijn naar elkaars gedachten, door samen op onderzoek uit te zijn. Het is nog zeldzamer dat je samen aan iets kunt werken, aan iets anders dan kinderen opvoeden bedoel ik dan.

Maar wat ik haat is heel dat ideologische geblaat over relaties. Liefde is blind. Inderdaad. Ook al vervelen mensen zich dood bij elkaar, ook al bedriegen ze elkaar of slaan ze elkaar of misbruiken ze de kinderen, ze blijven zeggen dat ze van die ander houden. Iemands slechte daden worden altijd verontschuldigd, hij meende het niet, van binnen is ze heel anders, het ligt allemaal aan mij, ik hou niet genoeg van hem of haar. De mantel der liefde is de blinddoek der liefde. De illusie die in stand gehouden wordt. In het meest positieve geval blijft er iets over van vriendschap, kameraadschap om niet alleen te hoeven zijn.

Slot

Zonder goden moeten we het zelf doen. Zonder liefde moeten we het zelf doen. Dat is de diepste angst van mensen: dat ze op zichzelf teruggeworpen worden, dat ze alleen moeten zijn.

Start  ||   Glossen  ||   Weblog  ||   Boeken  ||   Denkwerk