Taal speelt in discussies rondom seksualiteit vaak een bedenkelijke rol. Mensen gaan elkaar al gauw te lijf met woorden die vaag en dubbelzinnig zijn, suggereren allerlei dingen door de gevoelswaarde van woorden in te zetten, en zo meer.
Maar zoals ik elders uitleg, leidt het gebruik van vage taal tot beweringen waarvan de waarheid nauwelijks meer is vast te stellen en dat weer tot redeneringen die nergens toe leiden.
Als iemand het bijvoorbeeld over 'kinderen' heeft, roept dat vanwege de gevoelswaarde van het woord een heel andere leeftijd op dan wanneer het over 'pubers' of over 'jongeren' of over 'tieners' gaat. Technisch is een 'kind' iemand die nog niet volwassen / meerderjarig is, maar in de praktijk denken mensen bij kinderen eerder aan een leeftijd onder de acht jaar. 'Pubers' krijgen de leeftijd vlak boven de tien, 'tieners' de leeftijd van tien tot achttien jaar. En als het over 'jongeren' gaat, denken mensen in de praktijk eerder aan een leeftijd tussen de vijftien en de achttien, aan 'jongvolwassenen' of 'adolescenten'. Er zijn zelfs nog meer termen ('tweens', 'pre-teens'). En bij elk woord is er discussie over de leeftijdsgrenzen.
Ik heb het zelf meestal over 'jongeren' en bedoel dan iedereen van ongeveer negen jaar tot ongeveer achttien jaar. Als ik het over 'kinderen' heb, bedoel ik iedereen tot ongeveer negen jaar.
Met wetenschappelijk onderzoek naar seksualiteit loopt een onderzoeker hoe dan ook al gemakkelijk tegen problemen aan. Onderzoek naar seksualiteit, zeker naar de seksualiteit van jongeren, wordt gedwarsboomd, genegeerd, weggemoffeld, verboden, en gecensureerd.
Dat geldt vooral voor Angelsaksische landen, de VS bijvoorbeeld. Garton geeft er in zijn boek Histories of sexuality bedenkelijke voorbeelden van. Ik kan me wel iets voorstellen bij zijn opmerking dat de bekende Amerikaanse onderzoeker Kinsey verbitterd stierf. Het is altijd hetzelfde met openheid over seks: conservatieven willen geen openheid en spelen de smerigste spelletjes om onderzoek tegen te houden of belachelijk te maken. Er zitten altijd wel dingen in onderzoek die voor discussie vatbaar zijn en dat grijpen conservatieve critici vrijwel altijd aan om het hele onderzoek te verwerpen. Lekker gemakkelijk. Kinsey probeerde in ieder geval dingen op een rij te krijgen. Zwakke plekken in onderzoek kun je oppakken en je kunt proberen het onderzoek beter te doen en die zwakke plekken te vermijden. Dat is wetenschap bedrijven en dat brengt ons verder. Maar natuurlijk willen conservatieven helemaal niet dat we verder komen in onze kennis over en ons begrip van seksualiteit.
Het wordt met name mensen die de seksualiteit van jongeren wetenschappelijk willen onderzoeken onmogelijk gemaakt om hun werk te doen. Het onderzoek dat er gedaan wordt, is spaarzaam en beperkt, en dat ligt niet aan de onderzoekers. En iedereen die seksualiteit koppelt aan jongeren op een positieve manier wordt aan de schandpaal genageld, want zo iemand moet wel een pedofiel zijn, nietwaar? Geen discussie mogelijk. Ondanks alle feiten die het tegendeel laten zien, praten ouders en media nog steeds over die akelige man in de bosjes die kinderen wil misbruiken, terwijl dat misbruik voor het grootste deel binnen de familie plaatsvindt. En zo gaat het maar door. De situatie is gelukkig een stuk beter in Europa. Nederland heeft bijvoorbeeld al decennia een goede traditie in onderzoek naar de seksuele ervaringen van jongeren.
Een ander belangrijk punt is dus het taalgebruik. Het standaardtaalgebruik maakt het de onderzoeker bepaald niet gemakkelijk.
Ik las bijvoorbeeld in een Nederlands onderzoek dat veel jongeren het woord 'seks' alleen maar associëren met 'neuken'. Jezelf of een ander bevredigen is dan geen seks. Dus als je als meisje een jongen pijpt zodat hij een drankje voor je betaalt — de befaamde verhalen over 'breezerseks' van vroeger — dan is dat voor hen helemaal geen seks, dan is dat gewoon 'voor wat, hoort wat' en 'no big deal'. Dat kun je schokkend vinden, omdat een seksuele handeling dan zo ongeveer het niveau haalt van het eten van een boterham met kaas. Maar persoonlijk vind ik het schokkender dat jongeren in zo'n ouderwetse rollenverdeling blijven hangen: waarom lees ik niet dat hij haar bevredigt om een drankje te krijgen?
Zoiets speelt ook een rol in onderzoeken naar de seksuele ervaringen van jongeren: als een respondent op een enquête of iemand die geïnterviewd wordt antwoordt dat hij of zij nog helemaal niet aan 'seks' doet, wat bedoelt die persoon dan? Mogelijkerwijs dus dat hij of zij nog nooit geneukt heeft. Maar iemand anders lichamelijk en emotioneel plezier verschaffen door te zoenen, te strelen, te bevredigen, rekenen onderzoekers normaalgesproken ook onder 'seksuele activiteiten'. En ook masturberen valt onder seksuele activiteiten. Hoe gaan onderzoekers hiermee om? Je vragen moeten dus heel precies zijn; bij twijfel moet je door kunnen vragen. Lastig.
Met andere woorden: ook de betekenis van het woord 'seksualiteit' wordt gekleurd door waarden en normen. In feite nemen veel jongeren zonder dat ze het doorhebben een eeuwenoude waardering over: neuken ('geslachtsgemeenschap', 'coïtus', 'omgang') is de belangrijkste seksuele activiteit, want de enige manier waarop je je kunt voortplanten. Voor veel conservatieve en religieuze mensen hoort seks daar nog steeds op gericht te zijn en niet op het plezier dat je met seks kunt beleven. Seks is neuken. Dus kiezen jongeren voor de 'minder belangrijke' dingen om juist wel plezier te beleven aan elkaars lijf en denken dan dat ze daarmee niet aan seks doen. Verwarrend, hoor.
Vooral de kritiekloze combinaties van vage woorden als 'kind' of 'seks' leiden tot bedenkelijke beeldvorming. Als media schrijven over een volwassene die 'seks' had met een 'kind', wordt dat in het hoofd van onnadenkende mensen dus penetratieseks met een kind jonger dan laten we zeggen negen jaar, terwijl het dat helemaal niet hoeft te zijn. Vervolgens combineren ze dat ook nog eens met woorden als 'pedo' / 'pedofiel', ook al zo'n vage term, terwijl gewelddadig misbruik van kinderen / jongeren meestal het werk is van heteroseksuele volwassenen. Wat niet helpt is, dat in media niets uitgelegd wordt over wat er concreet is gebeurd om de 'slachtoffers' — ook al zo'n vage term met een bepaalde gevoelswaarde — te beschermen. Dat maakt dat lezers er lekker op los kunnen speculeren zonder zelfs maar de feiten te kennen. Je kunt je afvragen waarom ze dat zo graag willen.